1981

1981. otvoren je SPENS. Godina je Svetskog prvenstva u stonom tenisu. Jedno venčanje. I jedan auto potopljen u reci. Švercovana roba i supa. Mostovi, priče, male tragedije. Život u Novom Sadu jednog davnog dana, 1981. godine.

   Predstava 1981 u režiji Tomija Janežiča je transgeneracijska dokumentarna fikcija o novosadskoj mađar sko-srpskoj porodici, bazirana na porodičnim pričama stvaralačkog tima. Događaji iz 1981. godine predstavljaju vrata ka mreži ljudskih sudbina koje se protežu kroz čitav 20. vek, neočekivano povezujući Novi Sad sa Novom Goricom (u Sloveniji, nekada Jugoslaviji, gde je reditelj odrastao) i Goricom (danas u Italiji, a nekada – kao Novi Sad – u Austrougarskoj).

    U godini venčanja princeze Dajane i princa Čarlsa, atentata na papu Jovana Pavla Drugog i američkog predsednika Ronalda Regana, kada IBM lansira prvi lični računar, a MTV počinje sa emitovanjem, na televiziji se prikazuju serije Dinastija i crtani film Štrumpfovi, dok Olivija Njuton Džon sa pesmom Physical najavljuje eru aerobika. Godina 1981. je godina otvaranja SPENS-a u Novom Sadu, Mosta slobode i hotela „Novi Sad”, kao i nove zgrade Srpskog narodnog pozorišta. To je vreme bonova za benzin i tzv. dugoročnog programa ekonomske stabilizacije u tada jednoj od najzaduženijih država na svetu. Slušaju se pesme Moja prva ljubav grupe Haustor i kultni album Paket aranžman, na Kosovu traju protesti, u Međugorju počinje ukazivanje Marije, dok u Novosadskom pozorištu pripremaju predstavu Bayer Aszpirin naslućujući početak raspada jedne države.

    U ovoj produkciji, glumcima Novosadskog pozorišta Gabrieli Crnković, Emini Elor, Agoti Ferenc, Tereziji Figura, Danielu Gombošu, Danielu Husti, Silviji Križan, Arpadu Mesarošu, Gaboru Pongu i Benceu Salaiju pridružuju se višestruko  nagrađivani glumci kao što su Jasna Đuričić, Boris Isaković i Aron Balaž. Ukupno njih trinaestoro sede za tom čuvenom svečanom trpezom, pojavljuju se u prostoru stilizovanom za osamdesete – prostoru gde je pre nekoliko meseci bila 2024, a sada je 1981.

    Predstava 1981 je deseti deo pozorišne dodekalogije 1972-1981 reditelja Tomija Janežiča u okviru projekta Destin(y)ation Evropske prestonice kulture GO!2025, koja uključuje pozorišta iz različitih zemalja. Dodekalogija proizlazi iz prostora odrastanja i bavi se životnim pričama i transgeneracijskim temama, sećanjem i društveno-političkim promenama kroz 20. vek.